news

Sinje Kiel: passie voor vroege muziek

Adriaan Meij

De goed geschoolde, zuivere, beweeglijke sopraanstem van Sinje Kiel behoort toe aan een veelzijdige, gepassioneerde vrouw die middenin het dagelijkse leven staat. Ter voorbereiding van haar concert “Het Zoete Zuchten” op vrijdagavond 22 november in Zael vertelt zij over die stem, haar teksten, gevoel, vrouw en moeder zijn, ondernemerschap, doceren, oude muziek nu en de liefde.

 “Mijn gevoel en mijn stem hebben mij naar de vroege muziek geleid tijdens en na mijn zangopleiding aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag. Ik heb het op grote podia in heel Europa uitgevoerd. Ik ben er tijdens mijn zangstudie achter gekomen geen Maria Callas te zijn, met haar dramatiek en turbovolume. Ik heb een beweeglijke, kleinere stem, een coloratuur sopraan. Het repertoire van oude muziek past bij mijn stem, maar ook moderne muziek zoals van Poulenc en opera, zoals van Donizetti.”

Dubbelzinnigheden

“Naast de stem is het de tekst die voorop staat en mij meteen pakt. De inhoud, de poëzie, de beeldspraak, de dubbele lagen en de muziek die daarin verweven is. Als er over zuchten gezongen wordt dan hoor je ze ook op de meest verfijnde manier. Met versieringen, trillers, een beetje lucht en allerlei vocale dingen die bij de beweeglijkheid van mijn stem passen. Bij spannende muziek mag je best vibrato gebruiken. Ik kan mij niet voorstellen dat in Italië, in de vroege barok, geheel zonder vibrato werd gezongen. De inhoud van de tekst was belangrijk, om in een salon, of zoals bij jou in Zael, te laten horen wat je zelf weer had geschreven. Het voordragen, vol toespelingen en dubbelzinnigheden, zoals aan het hof van de Britse koningin Elisabeth, kreeg dan een extra dimensie.”

Intieme emoties

Via inhoud gaat het vooral over gevoel. Zij vertelt hoe velen hebben vastgelegd hoe in hun oren die muziek indertijd klonk. Maar dan gaat het over klankervaring, niet over innerlijke emotie. Componisten beschreven zelf hoe zij wilden dat hun muziek moest worden uitgevoerd. Nu is volume belangrijk, toen niet bij kamermuziek. Intimiteit is belangrijk voor Sinje. “ik vind onze tijd al lawaaierig genoeg. Een beetje piano, zacht geluid, kan geen kwaad. Ik laat graag het verschil horen tussen zacht en heel zacht…” Sinje zoekt innigheid met haar publiek. “Ik houd er van om “historically informed” te zijn. Maar ik leef nu en beleef dus ook mijn tekst anders dan een hofdame uit de 17e eeuw.”

Vrouw en moeder

“Als sopraan begon ik zelf concerten te organiseren. Ik kan dan zelf mijn programma, musici en bijna mijn eigen publiek uitkiezen. Het is erg persoonlijk en individueel. Dat geeft mij grote voldoening. Ik ben professionele sopraan en ik hou van mensen, politiek, literatuur, groei, relaties, ouderschap. Moederschap over twee pleegkinderen is heerlijk en vergt veel energie. Ik koos er voor om op het Drentse platteland te leven, toch wel moe van het vele reizen en om mijn gezondheid te beschermen.”

Onderneemster

“Ik geef zangles aan personen, koren en dirigenten en richtte de Stichting “Markiezin van Drenthe” op. Daarmee organiseer ik masterclasses, workshops en andere activiteiten gericht op musici die werken op semiprofessioneel niveau. Zo kan ik bijzondere docenten en musici uitnodigen om hun kennis en kunde aan mensen over te dragen die daarin zijn geïnteresseerd. De Markiezin in mij wil als een mecenas cultuur toegankelijk maken en in leven houden.” De stichting Vrienden van de Markiezin van Drenthe ondersteunt sommige van deze activiteiten, projectmatig geholpen door het Prins Bernhard Cultuurfonds, het VSB Fonds, de gemeenten Meppel en De Wolden. “Zo is zij voor komend jaar een aantal activiteiten voor zangers en publiek aan het organiseren met het thema “Van Monteverdi tot Verdi”, waaronder een masterclass Italiaanse barokzang met de beroemde Amerikaanse sopraan Jill Feldman en een Belcanto masterclass.”

Diepere lagen

”In oude muziek zitten meerdere lagen. Een lied van Dowland kan ik zingen als een leuk liedje met een mooie melodie en aangenaam om naar te luisteren. Ik kan ook in de tekst duiken en één betekenislaag eruit lichten. Met “bijenkorf ”bedoelde de tekstschrijver bijvoorbeeld de hofhouding en de intriges. Dan krijgt een lied een ondeugende dubbele bodem.”

“De meeste mensen houden meer van mineur dan van majeur muziek. Er zijn prachtige klaagliederen. “Alles is ijdelheid” kun je op meerdere wijzen belichten. Je kunt zwelgen in melancholie tot opkomende depressie. Ik vond dat op mijn zestiende al heel fijn. Dan zong ik met mijn gitaar twintig coupletten van Bob Dylan of Joan Baez. Eigenlijk doe ik nu hetzelfde, maar dan iets anders. Ik vind het leuk om een verhaal te vertellen of een emotie te pakken met mijn stem. Kunst levert commentaar op wat er nu gebeurt. ”

Graven in ver verleden

“Sopraan in oude muziek is niet altijd een compliment Dat heeft een bijsmaak gekregen door mensen die in de jaren zestig deze muziek nieuw leven hebben ingeblazen en daarin over de top zijn gegaan. In de jaren zestig vinden musici zoals de beroemde musicoloog, componist en fluitist Frans Brűggen oude muziek terug. Zij proberen dat te spelen en ontdekken dat daarvoor een andere aanpak nodig is dan de heersende romantische aanpak van de muziek van componisten zoals Brahms of Mozart.” De inmiddels hoogbejaarde Brűggen vindt volgens Sinje zijn toenmalige interpretatie nu vreselijk klinken. Hij moest in de jaren zestig iets doorbreken met oude instrumenten die toen vaak vals klonken, maar nu, door betere nabouw, een bijzondere klank hebben die passend is bij de muziek. Zij benadrukt dat zacht zingen en piano spelen heel bijzonder is. In de jaren zestig was het ruwer, wilder, nu is er meer vrijheid en de instrumenten zijn beter. Ook zangers proberen nu bewust anders te zingen, zachter, zuiverder, met minder vibrato.

Zij: “Ik houd van het soms wat rauwe geluid van oude of nagebouwde instrumenten, de toon van darmsnaren, de lage stemming. Wie Mozart op de fortepiano gehoord heeft snapt dat het een ander verhaal is dan op de moderne concertvleugel. De muziek kan op originele instrumenten zo gearticuleerd worden als Mozart wellicht bedoeld heeft. Niemand wéét hoe die oude muziek uit renaissance en barok echt geklonken heeft, noch de stemmen, noch de instrumenten. Pioniers zoals Brűggen en Gustav Leonard probeerden instrumenten en geluiden na te bootsen. Nu, generaties en veel vergaarde kennis verder verheugen we ons over de geweldige mooie klank van een barok orkest met prachtig nagebouwde instrumenten.”

Sinje legt uit dat de instrumenten in die tijd anders gebouwd waren dan nu. Wij zijn nu gewend aan een kamertoon met een trillingsfrequentie van 440 Hertz. Instrumenten zijn hoog gestemd met strak gespannen snaren. Barokmuziek speel je meestal lager, op 415 Herz of nog lager. Maar de Nederlandse cello virtuoos Pieter Wispelwey kwam er onlangs samen met Engelse musicologen achter dat de cello suites van Bach eigenlijk nog lager moeten klinken tot wel een frequentie van392 Hertz. En de Engelse sopraan Emma Kirkby is de oude muziek meer op de tekst gaan zingen, zonder vibrato, zacht.

Over de Liefde

“De liefde, waar we nooit over uitgepraat raken komt ook erg langs in alle vormen, erotisch, ongelukkig, onvervuld. Veel van de vroege liederen zijn in de 19de eeuw bewerkt. Dan staat erin: laat mij sterven. Zij zingt het even. Maar de erotische betekenis is: de kleine dood. Zo zijn heel veel van die liederen veel scabreuzer, vrolijker of lustvoller dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Bij Dowland gaat het vaak over bedscènes. “Awake, Sweet love” van Dowland gaat niet over goede morgen liefje ik hou van jou, ben jou eeuwig trouw en ga gauw in de file naar mijn werk, maar over: wordt eens wakker want ik wil wéér. En je kunt het zingen zonder iemand in verlegenheid te brengen, maar wie de andere kant op wil kan dat ook denken. Dat maakt dat het aan het hof allemaal zo leuk was. Als ik zin heb vertel ik het soms.”

Adriaan Meij


Laat een reactie achter

Denk er aan dat berichten gemodereerd zijn en dus niet direct geplaatst worden.