news

Thea Derks over Reinbert de Leeuw

Adriaan Meij

Zeven jaar heeft ze eraan gewerkt. Ik bedoel muziekpublicist Thea Derks (1953), die de omstreden pianist, dirigent en componist van de moderne muziek Reinbert de Leeuw onderhanden nam in haar lovend ontvangen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie. Op donderavond 12 juni om 20.00 uur komt zij in Zael haar boek presenteren en bespreken. Volgens de Volkskrant is het ‘ook te lezen als een panorama van het Nederlandse muziekleven van de 20e eeuw’. Een eyeopener voor liefhebbers van klassieke en hedendaagse muziek die de muzikale tijdgeest van de vorige en deze eeuw beter willen interpreteren: het verzet tegen het vermeende gebrek aan belangstelling voor muziek van na 1900 bij de symfonieorkesten; muziek als politiek statement.

7276-1-101-0200 Derks, Thea & Leeuw, Reinbert de Foto door Co Broerse

Toelichting

Mevrouw Derks en haar "Reinbertbio" staan flink in de belangstelling in media en muziekwereld. Op haar eigen website houdt zij die aandacht actief bij. Dat is te zien op haar site.  Het is leuk dat zij haar eerste lezing in Meppel houdt, want een ontmoeting met geïnteresseerde lezers is natuurlijk heel wat anders dan een interview voor een krant, radio of televisie. Boeiend is dat haar boek en lezing je helemaal meeneemt naar de vorige eeuw en hoe Reinbert en zijn kornuiten de toen revolutionaire vernieuwingen in de maatschappij en dat wat zou gaan komen in nieuwe muziek  uitdrukten. Dat heeft Thea Derks heel goed beschreven.

U kunt nu al een voorproefje nemen van de wondere wereld van de muziek van De Leeuw waarin zij bezoekers meeneemt. Op Youtube  heb ik wat muziek voor u klaargezet. Op radio 4 vertelt zij zeer levendig en betrokken over haar avonturen met Reinbert en haar boek. Er blijkt wel uit dat zij van méér houdt dan alleen die enge moderne muziek.

Thea Derks noemt als kenmerkende composities van werken van Reinbert de Leeuw het Quartetto per archi  waarmee hij het Gaudeamus concours won; de opera’s Reconstructie  en Axel; het orkestwerk Abschied,  de cyclus Im wunderschönen Monat Mai en het recente orkestwerk Der nächtliche Wanderer. Zij schreef erover in haar biografie en voor Cultuurpers. Voor wie wel intensief leeft maar de cultuur van de "nieuwe klassieke muziek" niet (goed) kent gaat er een wereld open. En wie die wereld wel goed kent mag Thea Derks dankbaar zijn dat zij die geordend en in een boeiende context heeft geplaatst.

Reinbert de Leeuw (1938) is het “merk” voor muzikale vernieuwing sinds de Tweede Wereldoorlog. Zijn intellectuele, artistieke milieu dweepte tot in de jaren zestig met het communisme, Che Guevara en Fidel Castro. Hij komt uit een familie van artsen en dominees, verloor veel te jong zijn ouders. Omdat Derks deze persoonlijke omgevingen schetst kan de lezer klankborden.

Zij heeft er alles aan gedaan om De Leeuw’s ziel te doorgronden, niet in bespiegelingen, maar op basis van traceerbare, goed gedocumenteerde feiten. Fascinerend werkt zij uit hoe de Amsterdamse “Kring”, en later de “Herenclub” waartoe ook Harry Mulisch behoorde, een rol speelde in de muziekvernieuwing als politiek instrument en hoe geleidelijk afgedwongen werd dat subsidiestromen voor de grote orkesten omgebogen werden in de richting van de vernieuwers en welke rol De Leeuw daarin speelde.

Over een cruciaal punt, de ziekte van zijn vader en de impact die dat op hem heeft, laat Reinbert de Leeuw niets los. Evenmin als over zijn relatie met vrouwen. Muziek was zijn toeverlaat en liefde. Maar de bronnen van zijn opstandigheid in het muziekleven – het verzet tegen verleden en de drammerige ambitie van het eigen gelijk – komen wel aan het licht. De gevolgen van oorlog en opvoeding trekken hun sporen in het jonge, eenzame bestaan van De Leeuw. Hij kwam niet uit een warm nest, schrijft Derks.

Midden jaren zestig kwam de politieke en maatschappelijke onvrede tot uitbarsting, werd D66 opgericht en in 1968 braken in Parijs opstanden uit. In 1969 werd in Carré de politieke en antikapitalistische, aan de vermoorde revolutionair Che Guevara gewijde en door de overheid fors gesubsidieerde opera Reconstructie uitgevoerd waaraan Reinbert De Leeuw in het componerende collectief een fors aandeel had.

De Leeuw stond ook mede aan de basis van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst, dat in 1982 werd opgericht om levende toondichters van een inkomen te voorzien. Al spoedig kwam deze instantie onder vuur te liggen, want de meer behoudend georiënteerde Nederlandse componisten verweten het Fonds vooral de aanhangers van het door Reinbert de Leeuw c.s. gepredikte modernisme te ondersteunen.

Het thema dat Derks beschrijft zonder een standpunt in te nemen is actueel omdat sinds begin jaren tachtig het individualistische kapitalisme weer volledig greep kreeg op de samenleving terwijl de subsidies op krediet bleven stromen. Pas na het failliet van het laissez faire kapitalisme sinds 2008 keren gedachten over een socialere samenleving terug, zonder door te zetten. En draait het Kabinet Rutte toch de subsidiekraan dicht.

Derks beschrijft de tragiek van De Leeuw, wiens in vijftig jaar bewerkstelligde verworvenheden – een bloeiende ensemblecultuur, een groot publiek voor hedendaagse muziek – tegen het einde van zijn leven door de politiek weer dreigen te worden afgebroken. Wie daar meer van wil begrijpen kan haar presentatie en haar boek niet missen.

Thea Derks

Thea Derks (1953, Oostrum, Limburg) is een vrouw die op haar toekomst is voorbereid, met eindeloos doorzettingsvermogen heeft gewerkt aan haar onafhankelijke journalistieke positie in het muziekleven die zij met grote vasthoudendheid bewijst met een 381 pagina’s tellende onafhankelijke biografie over de door haar bewonderde Reinbert de Leeuw.

Autorisatie

De biografie is niet geautoriseerd. Autoriseren is machtigen, vergunnen, geldigheid geven, erkennen. Na 7 jaar nauw samenwerken wenste De Leeuw dat niet te doen, aldus Vrij Nederland van 10 mei 2014. Hij wenste de pen van zijn biografe te dicteren. Dat is precies de regentenmentaliteit die hijzelf in de jaren zestig te vuur en te zwaard bestreed. Derks wilde geen ghostwriter zijn maar maakte op basis van show, don’t tell een analyse van De Leeuw. Dat maakt de biografie veel interessanter dan een geautoriseerde versie, omdat je daarbij altijd weet dat de hoofdpersoon de tekst naar zijn hand heeft gezet.

Maarten Brandt in Opus Klassiek:

“En dan manifesteert zich een bekende eigenschap bij De Leeuw – die van meet af aan tot zijn karakter behoort – te weten een compromisloos fanatisme. Een eigenschap die dus zowel de ondubbelzinnige grondslag is van zijn unieke interpretaties van door hem intens gekoesterde muziekvinders als Messiaen, Ligeti, Kagel, Kurtág, Vivier, Goebaidoelina en Oestvolskaja, maar tegelijkertijd onvermijdelijk tot een vertoon van politieke macht leidt, waardoor menigeen hem als een ‘kunstpaus' is gaan beschouwen.” “Een geschiedenis die tot de meest bewogen en fascinerende episodes uit de tweede helft van de 20ste en het begin van de 21ste eeuw behoort. Alleen al daarom mag Derks' biografie, die ook een zeer overzichtelijk register bevat, in geen enkele verzameling van om het even welke serieuze liefhebber van klassieke muziek ontbreken.”

Liesbeth Wytzes in Elsevier:

“Thea Derks moet wel de ideale biograaf zijn. Kennis van zaken en discreet.” Kortom: geen muziekliefhebber mag deze presentatie missen.

Adriaan Meij


Laat een reactie achter

Denk er aan dat berichten gemodereerd zijn en dus niet direct geplaatst worden.